Nan peyi Dayiti
Nouvèl Kout Kreyòl
Lewogàn: zenglendo lage sou wout nèf la
Nan lasware madi 3 jiyè 2001 an, yon gwoup bandi ame te kidnape
lakay li, yon jenn gason yo rele Clifford Decayette, kote yo te mete l
nan machin e te al eseye asasinen l sou wout nèf la, nan lokalite
Dampus ki chita nan vil Lewogàn. Jenn gason sa a ki rete nan 2zyèm
seksyon Lewogàn, lokalite Biren, te resevwa yon latriye katouch
anba men bandi yo. Misye ki te kouche nan yon eta grav nan lopital Sent
Kwa (Lewogàn) te eksplike: «Se pandan mwen kouche lakay
mwen, mwen wè 3 nèg parèt, yo di m se ou menm wi nou
vin chache la a, mwen di yo poukisa nou vin chache m la, yo di m paske
yo bezwen m. Nèg yo pran m yo tepe bouch mwen, yo mete m nan machin,
lè m rive sou wout nèf la yo di m ou pap tounen isit la ankò,
ou mèt tou gade wout la, nèg yo mete m kanpe nan bouch twou
a...», yo tire l ak plizyè katouch.
TKL apiye Aristide
Manm TKL Sen Jan Bosko yo te rankontre laprès nan jou 4 jiyè
2001 an kote yo te reyafime atachman yo ak prezidan Aristide e deklarasyon
li te fè ki konsènen «zewo tolerans» lan. TKL
yo te lage echèk negosiyasyon yo sou sa yo rele «opozisyon»
an.
18 milion goud ta fè wout kwochi nan lachanm
Kèk semenn pase depi rimè ap kouri kòmkidire ta
gen 18 milyon goud ki fè wout kwochi nan lachanm depite a. Lajan
sa a ta disparèt nan kont maltaye biwo a, ki poko janm bay rapò
sou fason yo t ap jere lajan an. Depite Simon Libérus te di: «Atik
12 lan (lachanm lan) ki te di fòk mesye yo te bay yon bilan; bilan
sou tout depans ke yo fè, sou tout sa yo antreprann, acha ekipman,
yon ansanm bagay konsa, sa se atik 12 la k ap pale. Jiskaprezan mesye yo
poko bay li, e kòm n ap vote yon bidjè la, se moman sa a
nou ka tann bidjè a fin vote epi kounye a n ap ret tann mesye yo
lè yo fin bay bilan an... pou n konnen èske mesye yo mennen
bagay yo byen oubyen non. Pou konye a mwen menm m pa ka di w si gen kòb
ki pase kwochi, non m pa ka di l, paske n ap tann bilan an.»,
te di depite Simon nan Fanmi Lavalas la. Sanble se yon devenn kòde
ki tonbe sou palmantè 47tyèm yo, piske pa twò lontan
la a, non kèk nan senatè yo ak polise te nonmen nan yon afè
vòl 700 mil dola yo te sezi sou kèk trafikan dwòg
nan ayewopò Pòtoprens lan.
Aken: majistra a prè pou obeyi
«N ap pale de eleksyon 21 me, men eleksyon 26 novanm pa ladan
l... Mwen menm chèf kleta a ta pase m lòd, li di majistra:
pou kriz la rezoud, se ou ki pou bay demisyon w, mwen menm m pre...»,
te deklare majistra Aken an, Montelus Constant. An reyalite, majistra a
sanble pa pran tan l pou l reflechi si konpwomi e menm konpwomisyon Fanmi
Lavalas ap fè ak Konvèjans lan, se kont enterè pèp
la li prale?
Gouvènè labank konvoke nan palman an
Nan jou ki te 4 jiyè 2001 an, gouvènè bank santral
la, Fritz Jean te konvoke nan sena a pou l te bay dekiprevyen sou zafè
Sogebank k ap achte BUH la. Senatè Prince Sonson Pierre ki se prezidan
komisyon finans sena a, te fè yon rale sou sa: «Rankont
lan te dewoule sou sitiyasyon jeneral sistèm bankè a, e nan
yon dezyèm tan, nou te pale de sitiyasyon BUH avèk Sogebank.
Nou konnen gen yon akizisyon ki sou tèt Sogebank, acha BUH. Donk,
nou te poze ansanm pwoblèm ke acha sa a kapab poze, pa egzanp pwoblèm
konsantrasyon. Règ komisyon te genyen se ke yon fwa Sogebank vin
fè acha BUH, li ka vin gen yon pa twò enpòtan nan
mache a, ki ka mete nou nan yon sitiyasyon monopòl. Nou te pataje
enkyetid sa a avèk gouvènè bank santral la, li te
eseye eksplike nou kouman sitiyasyon an ye. Dezyèm enkyetid nou
te pataje ankò, se ijans ki genyen pou ke BUH la rantre anndan yon
sistèm kote li ta sispann gen yon eta sante ki prekè. Lòt
enkyetid ke nou te pataje ankò se te lefèt ke acha sa a k
ap fèt la, li ta dwe fèt ansanm avèk aksyonnè
yo nan transparans e ansanm avèk tout moun k ap frekante, k ap fè
aktivite, k ap fè tranzaksyon onivo BUH. Rankont lan te byen dewoule,
genyen yon seri eksplikasyon gouvènè a te ba nou e annatandan
dosye acha sa a, nou mande gouvènè a pou li fè yon
ti kanpe jis nou gen tout enfòmasyon yo nan men. Nou gen règ
dosye yo nan men nou, pou nou ka analize yo ankò, yon lòt
fwa. Epi lè sa a nou menm onivo sena a n ap ka genyen yon desizyon
final», te konprann senatè Sonson ki te fini pou di: «...
Responsab BRH yo dakò avèk nou, n ap kontinye fouye dosye
a, analize dosye a, wè pwoblèm ki genyen yo. E n ap gen yon
lòt envitasyon BRH anvan desizyon final la pran nan dosye sa a.»
Edikasyon: pwoblèm yo ap anpile
Kèk semenn apre fèmti lekòl la e de mwa anvan rewouvèti yo, zafè edikasyon ann Ayiti ap mache de pwoblèm an pwoblèm. Apre «egzamen ofisyèl gagòt», kote ekzamen ap vann kou pate cho, se sendika pwofesè, paran, boukinis k ap rele anmwe.
Dènye egzamen leta yo te fèt 4 jiyè 2001. Dapre direktè Bunexe la, Hérard Louis, «97 mil 819 kandida» pou klas filozofi, te al konpoze nan 9 direksyon depatmantal yo. Nan menm moman ekzamen yo t ap dewoule a, prezidan repiblik la, Jean Bertrand Aristide te reyini ak yon seri pwofesè nan palè nasyonal la, kote l te fè anpil pwomès. Yon ti tan apre rankont lan, òganizasyon pwofesè yo te koumanse kritike rankont la. Pépé Jean Gétro nan Gwoup inisyativ anseyan lise yo (GIEL) te di: «Nou tande prezidan repiblik la rankontre yon seri anseyan, san òganizasyon anseyan yo, sa se yon bagay ki deja, nou kalifye l antidemokratik. Se yon mechanste bò kote prezidan an. Si n ap eseye fè listwa, n ap sonje sa, se avèk anpil difikilte òganizasyon anseyan yo rive rache yon seri bagay nan men pouvwa a, kote pouvwa a te konn toujou ap mete pyèj pou yo. Nou raple nou prezidan Préval avèk yon minis ki vin Premye minis apre, Alexis te sou pouvwa a, se pa dè mizè yo pa fè anseyan pase. Anseyan moute maswife, yo fè nou fè yon pakèt grèv, yo fè nou goumen tout jounen, e finalman tout moun konnen kouman bagay yo pase. Nou siyen yon akò avèk yo, jiskaprezan akò sa a pa respekte... Nou sonje prezidan Arsitide alòs nan moman sa a li te mesye Aristide, kounye a se prezidan Aristide, li te mete yon asosiyasyon anseyan paralèl kanpe pou te kapab efase ansanm òganizasyon anseyan ki te ekziste yo», se konsa responsab GIEL la te analize bagay yo.
Pou bò pa l, dirijan Inyon nòmalyen ayisyen yo (UNOH), Josué Mérilien ki ta kapab prezante de vre revandikasyon, men li te pito ap fè demagoji pou li deklare: «Aristide kòm prezidan an pè reyini avèk sendika pwofesè yo... Eske se paske Aristide estime lit pwofesè konsekan ap oblije l poze san plon veritab pwoblèm edikasyon yo, epitou ekzije l pran responsabilite l pou rezoud pwoblèm yo nan enterè tout moun anndan peyi a. E se poutèt sa Aristide te refize e pè reyini avèk sendika anseyan... Poukisa Aristide kòm prezidan mande pou pwofesè lekòl pa poze pwoblèm salè... Eske se sèl Aristide kòm prezidan ki gen rèv, ki gen rèv pou tèt pa l, ki gen rèv pou pitit li, pwofesè yo menm pa gen rèv pou tèt pa yo, yo pa gen rèv pou pitit pa yo? Se sa k fè li estime pwofesè yo kapab viv ak salè mizè l ap peye yo la a, kontinye viv nan mizè, nan malsite, nan grangou. Poukisa li mande yo pou yo fè koperativ alòs li pa menm peye yo pou yo rive manje, bwè, peye kay?»
Apre rankont prezidan Aristide ak «pwofesè» yo, li
te rankontre ak divès enprimri ki fè liv, kote l te siyen
yon akò ak yo pou yo ta vann liv meyè mache, kote leta ap
gen pou peye 55% nan pri liv sa yo sou mache a. Men moun konn menm denonse
emprimi sa yo kòmkwa yo ta ap sere e retire so sibvansyon sou liv
yo oubyen bay raketè al vann yo byen chè. Yon lòt
pa se machann liv nan lari a k ap plenyen dèske chèf leta
a ap boule ak enprimi yo (pami yo Henry Deschamps, Bòn nouvèl,
elatriye) san l pa t kontakte yo. Kidonk yo di yo dakò ak desizyon
an men fòk gen yon chita pale pou se pa yo ki fè defisi.
Konvokasyon minis Lajistis la
Prezidan komisyon jistis chanm depite a, Richel Lafaille anonse lachanm
depite a ap gen pou konvoke minis Lajistis la, Garry Lissade nan semenn
k ap koumanse 9 jiyè 2001 an. Rezon an, se pou minis lan bay eksplikasyon
sou revokasyon jij enstriksyon Jean Sénat Fleury a.
Depite Content mande «komisyon»
Depite Fanmi Lavalas Wilner Content ki se prezidan komisyon Afè
etranje chanm depite a, mande fòmasyon yon komisyon ankèt
sou disparisyon 700 mil yo sezi sou trafikan dwòg, kote divès
gwo grad nan lapolis te mele nan bagay sa a ki te rive nan ayewopò
a e tou menm non kèk palmantè te site. Malerezman se toutan
moun ap wè komisyon ap fèt sou yon seri zak briganday e ke
pa janm gen pyès rapò «komisyon» sa yo soti sou
sa.
Lameri a vle fini ak ti machann yo
Ajan meri Pòtoprens yo sou lòd chèf yo kontinye
ap ratibwaze ti machann nan lari a. Vandredi 6 jiyè 2001 an, yo
te nan kò ti machann k ap vann bò katedral Pòtoprens
lan, kote yo te kraze brize, pote ale ti zefè machann yo. Yon ti
detayan t ap eksplike: «Vè midi a la a, pandan nou rete, se
kouri moun ki gentan sove de pè machandiz kouri, apre sa traktè
monte sou nou, kraze tout afè nou.» Bò kote pa yo,
responsab òganizasyon nasyonal machann etalajis Ayiti yo (ONAMED)
kritike aksyon responsab lameri yo, kòdonatè a te lese konprann
ke responsab yo te ekri komite santral ONAMED la yon lèt, «lèt
sa a yo te ekri nou an nou te rantre nan yon negosiyasyon avèk lameri,
pi presizeman, nou kapab di majistra Harold Sévère. Nan negosiyasyon
yo li te di konsa, se ansanm avèk li nou bak rezoud pwoblèm
bò isit la. Apre yon premye e yon dezyèm rankont li te di
nou konsa, al motive machann yo yon fason pou twazyèm rankont nou
pral fè a pou l kapab yon rankont ki desizif». Poutan, pandan
majistra lameri Pòtoprens louvri negosiyasyon ak òganizasyon
ONAMED, yo pase anba, pou bay ajan sekirite lameri a lòd pou al
kraze ti machann yo nan lari a.
Prezidan Aristide nan Nòdwès
Se jounen lendi 9 jiyè a prezidan Aristide te koumanse vizit 2 jou li a nan depatman Nòdwès la, ak madanm li ak kèk manm nan gouvènman an. Plizyè milye moun te al akeyi delegasyon prezidansyèl la nan vil prensipal depatman an, Pòdpè. Pandan vizit sa a te gen yon mès espesyal ki te chante. Prezidan Aristide te tou pwofite pou fè anpil pwomès. Li te di gen yon anvlop 23 milyon 314 mil dola ki disponib pou relanse agrikilti nan depatman an. Chèf leta a te eksplike ke ekipman pral deplwaye nan lopital Imakile Konsepsyon ak lopital Nòtredam Lapè nan Jan Rabèl. Aristide te anonse konstriksyon divès lekòl leta nan depatman ak 10 bis Diyite ki deja rive deja. Prezidan te tou fè konnen nan mwa oktòb k ap vini la a pwofesè Nòdwès yo ap gen pou touche aryere salè yo. Pou fini, prezidan Aristide te anonse nominasyon yon lòt komisè gouvènman nan pakè tribinal sivil Pòdpè a.
*~